Voor een synodale kerk – Luisterfase geopend!

De avond van zon­dag 17 oktober was ik in de Nicolaskerk te Amsterdam bij de opening van de eerste fase van de bisschoppensynode die in ok­to­ber 2023 in Rome zal wor­den gehou­den.

Deze synode is eigenlijk een proces dat door paus Fran­cis­cus in gang is gezet. De paus wil dat de kerk voor de vernieuwing van de Kerk met veel mensen in gesprek gaat. En dat begint met subtiel luisteren, empathisch luisteren. Paus Franciscus wil dat wij, gelo­vi­gen en ook de min­der kerk-betrokken mensen, in gesprek komen rond drie thema’s: ge­meen­schap – par­ti­ci­pa­tie en missie. Hoe kunnen wij ons ge­meen­schaps­ge­voel ver­ster­ken, ons toebe­ho­ren bij elkaar als broe­ders en zusters; hoe kunnen we de deelname aan het ker­ke­lijk leven verbe­te­ren: wat kunnen we doen om ervoor te zorgen dat niemand een drempel ervaart en ge­mak­ke­lijk kan participeren, ook in de vorm­ge­ving van het ker­ke­lijk leven en wat kunnen we doen om te bevor­de­ren dat ieder bewust deelneemt aan de zen­ding, aan de missie van de kerk?

Deze vragen, nog wat meer uit­ge­werkt, zullen aan bod komen in gespreks­ontmoetingen
die in ieder dekenaat zullen wor­den geor­ga­ni­seerd. De bedoeling is dat ie­der­een gelegen­heid heeft om erbij betrokken te zijn en in die zin is dit een missio­nair proces: we openen de deuren voor ie­der­een die mee wil praten.

De deken van Hoorn zal bin­nen­kort daarvoor een uit­no­di­ging doen en ie­der­een is aange­moe­digd en uit­ge­no­digd om daaraan mee te doen.De ver­slagen van die gesprekken zullen wor­den verzameld, in ons bisdom en lan­de­lijk en daarna naar Rome gaan, waar op basis van die bijdragen een werk­do­cu­ment zal wor­den opge­steldvoor de bis­schop­pen­synode van 2023. Als de gesprekken in ons bisdom zijn afgerond, zullen we in een bij­een­komst en vie­ring laten horen hoe die gesprekken verlopen zijn. Het is dus een proces van gebed, van luis­te­ren, open staan voor elkaar en voor de stem van God.

Met de hoop dat deze luisterfase van de Synode veel mooie vruchten mag dragen en hartelijk groeten!

Pastoor Álvaro

WAAROM EN HOE? EN WAT IS HET DOEL?

Enkele gedachten uit de toespraak van Mgr. Hendriks in de Sint Nicolaas­basi­lik te Am­ster­dam tijdens de opening van de consultatie-fase van de Synode:

De Kerk anders

Wat wil paus Fran­cis­cus hiermee? Vorige week citeerde de paus de bekende theoloog, later kar­di­naal Yves Congar o.p. die heeft gezegd: “We moeten er geen andere Kerk van maken, we moeten de Kerk anders maken” (Vraie et fausse réforme dans l’‘Eglise). Kort samen­ge­vat is die Kerk die anders is, een Kerk die open is en nabij, een Kerk waarin ieder zich thuis voelt en kan participeren, een Kerk dus die echt ge­meen­schap is en missio­nair.

Deel van de ge­meen­schap

In die ge­meen­schap zijn ver­schil­lende roe­pingen en diensten, maar klerikalisme en formalisme moeten wor­den verme­den: ook tegen een pries­ter, bis­schop of kar­di­naal moet niet wor­den opgekeken alsof die boven en buiten de wet en de ge­meen­schap staat. Eerbied en erken­ning voor ieders rol en plaats is goed, maar we mogen en moeten ons rea­li­se­ren dat we allemaal kleine mensen zijn die voor God staan. Niemand staat boven de wet of boven de Kerk, behalve God zelf.

Verkeerd klerikalisme

In ver­keerde vormen van klerikalisme kan een oor­zaak liggen waarom bij­voor­beeld mis­bruik ongehin­derd kon voortwoekeren. Dat mis­bruik moeten we bestrij­den niet alleen door een goede klachten­rege­ling en -be­han­de­ling, ook door een goede gees­te­lij­ke en men­se­lijke vor­ming van pries­ters en mede­wer­kers in het pas­to­raat en een goede, open cultuur binnen de Kerk; we moeten open spreken, met geloof en vrij­moe­dig, met parrhesia, zoals de paus dat noemt. In som­mi­ge nieuwe bewe­gingen en ge­meen­schappen die rond het tweede Vati­caans concilie zijn ontstaan, komt deze visie van het tweede Vati­caans concilie al veel beter tot uiting.

Cultuur van openheid en geloof

Als de Geest er niet is, is het geen synode. Daarom is het gebed van deze synodale consul­ta­tie zo be­lang­rijk. Het is het gebed dat vanouds en in het tweede Vati­caans concilie werd gebe­den. Ook overigens moeten onze gesprekken wor­den omgeven door een cultuur van open­heid voor elkaar en voor de Heer, een cultuur ook van geloof en gebed.

Onder­schei­ding

Ik citeer hierover een kort gedeelte uit de preek die de paus vorige week heeft gehou­den: “Het Woord van God opent ons voor de onder­schei­ding en verlicht die. Dat Woord geeft de Synode rich­ting, zodat het niet een ker­ke­lijk “congres” wordt, een studie­bij­een­komst of een poli­tiek congres, zodat het niet een parle­ment is, maar een genade­vol gebeuren, een proces van gene­zing dat geleid wordt door de Geest. In deze dagen roept Jezus ons… om ons af te vragen wat God ons wil zeggen in deze tijd en in welke rich­ting Hij ons wil lei­den”. Tot zover paus Fran­cis­cus.

Iets nieuws?

Is dit iets nieuws? Eigen­lijk niet zozeer. Kar­di­naal John Henry Newman (1801-1890) had erover ge­schre­ven in de negen­tien­de eeuw: “On consul­ting the faithful in matters of doctrine” (1859), het tweede Vati­caans concilie heeft dat over­ge­no­men en geeft aan (in Lumen Gentium 12) dat het geheel van de gelo­vi­gen in het geloof niet kan dwalen en dat die geloofszin door de Geest van waar­heid wordt opgewekt en onder­steund. Het gaat dus om een dieper verstaan van de Bood­schap van het evan­ge­lie, binnen de een­heid van de Kerk, verbon­den met Paus en bis­schop­pen. Datzelfde tweede Vati­caans concilie heeft onder­streept dat alle gelo­vi­gen een ge­meen­schap vormen en deel hebben aan de zen­ding, aan de missie van de Kerk (LG 33).

De kernwoor­den

Vandaar de drie kernwoor­den van dit synodale proces: Communio – Ge­meen­schap: wij vormen één ge­meen­schap, ieder met zijn of haar rol en taak – , Participatio – Deelname, we zijn allen ge­roe­pen om te participeren, betrokken te kunnen zijn – en Missio – wij zijn samen Kerk, samen staan wij voor de Missie van onze kerk.

Ont­moe­ting met de Heer

Ik wens U allen een mooie en goede, verrijkende synodale consul­ta­tie toe. Want dat is de bedoeling: dat deze consul­ta­tie voor alle mensen die eraan deel­ne­men in de bij­een­komsten van de de­ke­na­ten, van de reli­gi­euzen of mi­gran­ten­ge­meen­schappen een verrijkende erva­ring mag zijn, een geloofsweg, een ont­moe­ting met de Heer, een aanra­king van de heilige Geest. (…) De paus geeft voor die ontmoetingen drie woorden om die te kenschetsen: ont­moe­ten, luis­te­ren en on­der­schei­den.