Het Paastriduum is het hoogtepunt van het kerkelijke jaar. Misschien ben je onbekend met de term, maar je hebt zonder twijfel al kennis genomen van deze drie heilige dagen: Het paastriduüm start op Witte Donderdag en loopt tot en met de Paaswake op de nacht van Stille zaterdag.

Witte Donderdag

Op Witte Donderdag vieren we het Laatste Avondmaal van Jezus met zijn leerlingen. Waarom spreken we over Witte Donderdag? Omdat de liturgische kleur van deze dag is wit. Wit staat voor goed, vreugdevol, rein en heilig. Dat past heel goed bij de dag waarop Jezus de eucharistie en het priesterschap heeft ingesteld. De vreugde van Witte Donderdag is tegelijk vermengd met diepe droefheid omdat na het Laatste Avondmaal het lijdensverhaal van Jezus begint. De laatste maaltijd van Jezus met zijn leerlingen is niet zomaar een doordeweekse maaltijd. Volgens de H. Schrift viert Jezus de vooravond van het joodse paasfeest, Pesach of Pascha. De joodse gemeenschap gedenkt dan de bevrijding uit de slavernij, die het volk van Israël in Egypte doormaakte. Tijdens het Laatste Avondmaal deelt Jezus met zijn leerlingen ongedesemd Pesachbrood.

Dat was de normale gang van zaken. Maar dan doet hij iets bijzonders: hij noemt dit brood zijn lichaam. Hij wil daarmee aangeven dat hij zichzelf geeft aan de mensen. Zo geeft Jezus aan dat hij alle mensen zal bevrijden.  Jezus laat ook wijn rondgaan en noemt die zijn bloed. In het joodse Pesach is het bloed van het paaslam teken van het Verbond dat God sloot met zijn volk dat hij wegleidde uit Egypte. Door de wijn bij het Laatste Avondmaal zijn bloed te noemen, toont Jezus zichzelf als het nieuwe paaslam. Hij doet dat door de bekende instellingswoorden te spreken: ‘Neem en eet, dit is mijn lichaam.’ Ook nam Hij een beker, sprak het dankgebed uit en gaf hun die met de woorden: ‘Drink er allen uit, want dit is mijn bloed van het verbond, voor velen uitgeschonken tot vergeving van zonden.’ Met deze woorden stelt Jezus het sacrament van de eucharistie in.

Hij geeft zijn leerlingen de opdracht de maaltijd op dezelfde wijze te blijven herhalen tot zijn wederkomst, om Hem te gedenken. De joden gedenken in het paasmaal dat God hen uit Egypte leidde en hen nu redt en hen telkens weer zal redden. Door zelf het lam te worden, zegt Jezus dat hij Gods reddende kracht is.

De eucharistie is dus meer dan een herinnering: de reddende God komt in Jezus telkens opnieuw onder ons, net zoals toen, en zal dat telkens weer doen. Daarom is Witte Donderdag een dag van hoop en toekomst. De voetwassing, die in het evangelie van Johannes het instellingsverhaal vormt, geeft nog een extra dimensie aan die betekenis: deze God is een dienende God. Hij is geen heerser, maar een dienaar van de mensen.

Na afloop van de viering wordt het altaar ontkleed en het tabernakel leeggemaakt. De Hosties worden in processie naar het rustaltaar gebracht, waar mensen worden uitgenodigd in gebed te blijven waken. Dit herinnert aan Jezus’ verzoek aan de leerlingen om met Hem te blijven waken in Gethsemane. Maar Gethsemane zal de plek zijn waar Jezus door Judas Iskariot verraden wordt en door de overige leerlingen in de steek gelaten.

Goede Vrijdag

Goede Vrijdag breekt aan. Jezus is gearresteerd, Hij wordt gegeseld en gekruisigd. Het is de meest droevige dag in het kerkelijk jaar. Gewoonlijk wordt er geen Eucharistie gevierd: de Heer is overleden en de leerlingen zijn op de vlucht. Het is meer dan een loutere herinnering aan wat eens is gebeurd. Op die dag stierf Jezus, onschuldig veroordeeld tot een verschrikkelijke kruisdood. Waarom eigenlijk? Omdat hij de machthebbers in de weg liep met zijn boodschap van liefde voor kleinen, lijdenden en armen. Omdat hij niet wou ophouden zijn boodschap van betrokkenheid uit te dragen, ook niet toen hij het bijzonder hard te verduren kreeg.

Middags om drie uur komen wij in de kerk en lopen wij de kruisweg van Jezus maar ook in de avondliturgie van Goede Vrijdag staan lijden en sterven van Jezus centraal. De liturgische kleur is rood, een verwijzing naar het lijden en vergoten bloed van Jezus. De avonddienst opent met een woorddienst waarin het lijdensverhaal volgens Johannes centraal staat. Het hele passieverhaal wordt gelezen, waarbij ook de mensen in de kerk enkele regels lezen.

Op het einde wordt het kruis – vaak met een gebeeldhouwd lichaam van Christus, een Corpus Christi – vereerd. Een voor een komen de aanwezigen naar voor en brengen hulde aan het kruis met een buiging, kaarsen of bloemen.

Het kruis is daarom het teken bij uitstek van het immense lijden van onschuldige slachtoffers, van mensen die onrecht ondergaan, waar ook ter wereld. Hun pijn is de pijn van Jezus zelf. Jezus’ kruis werd het teken van iemand die de wonden en de diepste verlatenheid van de mens kent, maar ook zijn verlangen naar leven, zijn vallen en opstaan, zijn twijfels en de vele rotsblokken op zijn levensweg.

Mensen zijn niet alleen in hun hel van angst, wanhoop en verlorenheid. Jezus is er met hen in afgedaald. Het kruis van Jezus wordt teken van verlossing uit het kwaad, teken van de kracht van Gods Liefde. Daarom ook aanbidden we het kruis: omdat het teken is van de liefde van Christus, niet omdat het een marteltuig is. Daarom gedenken wij vandaag het kruis. Gedenken betekent dat het vandaag weer gebeurt. Waar? Staan we open voor al die plaatsen op de wereld waar mensen een vergelijkbaar lot ondergaan? Daar waar ze de ultime gave van hun leven geven voor de zaak van gerechtigheid, de zaak van liefde? Op Goede Vrijdag zien we waartoe totale liefde leiden kan. Die liefde heeft niets romantisch maar is veeleer zelfgave ten einde toe. Deze liefde speelt zich af in het hier en nu en heeft handen en voeten. Maar tegelijkertijd bouwt die ook aan een “verder”. Naar dat verder staan we open: Het zal Pasen worden, straks, overmorgen. De dood zal worden vernietigd. De kwijnende vlaspit wordt niet gedoofd, het geknakte riet niet gebroken. Het leven heeft het laatste woord, voorbij de diepste duisternis.

Paaswake

Stille Zaterdag is een dag van verstilling en bezinning. Er wordt teruggekeken op het lijden en sterven van Jezus die nu bij het graaf ligt. Maar de nacht van zaterdag naar zondag is de “nacht der nachten”, de “wake van alle waken”. Wat duisternis betekent, hebben we het afgelopen jaar ervaren met de pandemie en al zijn consequenties die ons bestaan op z’n kop heeft gezet. Deze nacht van Pasen mogen we niet los zien van wat mondiaal mensen pijn heeft gedaan, ontredderd heeft, en toch ook weer mensen uit alle vertwijfeling heeft doen opstaan tot Leven. Wie duisternis ervaart, verlangt naar licht. De uitroep in deze nacht “Christus het Licht” krijgt een bijzonder impact. God zij dank dat Licht doorbreekt in onze duisternis opdat niet alleen Jezus de Christus is opgewekt uit de doden, maar dat Hij ons voorgaat in de opstanding van ieder die Hem volgt.

In de liturgie van de paaswake vieren we de kern van ons geloof: Jezus, die gestorven is aan een kruis, is niet in de dood gebleven, maar door God tot nieuw leven opgewekt. De liturgie wil die overgang van dood naar leven op verschillende manieren tot uitdrukking brengen, onder meer met het spel tussen licht en donker. Deze symboliek is één van de eenvoudigste én sterkste manieren om uit te zeggen wat niet uit te leggen is. Ons paasfeest heeft diepe wortels in de geschiedenis van Israël. Het Joodse volk viert elk jaar in de lentemaand het Pesach-feest. Tijdens het Joodse paasmaal wordt de bevrijding uit Egypte herdacht, en wordt het verhaal van de doortocht (pesach betekent eigenlijk overgang) door de Rode Zee opnieuw verteld.  Eigenlijk wil de liturgie van de paaswake ons ook zelf de doortocht laten maken. Niet alleen Israël, niet alleen Jezus, zijn door God door de nacht heen naar het licht gevoerd. De paaswake wil ons laten ervaren dat God ook vandaag met en voor ons die doortocht maakt. Ze nodigt ons er dan ook op verschillende manieren toe uit om in de huid van Israël en Jezus te kruipen, om naar hun verhaal te luisteren en om in dat verhaal ons eigen leven te lezen. Steeds weer – door het tijdstip van de viering, de symbolen, de teksten – herkennen we de beweging van donker naar licht, van graf naar verrijzenis, van dood naar leven.

Gelukkig mogen wij dit jaar 2021, ondanks de corona beperkingen, Pasen in de kerk samen vieren (vorige jaar waren alle kerken dicht). Van harte welkom! Jezus, onze gastheer wacht op jou om samen met jou het grootse feest van het jaar te vieren. Misschien lukt het niet om naar de kerk te komen maar tocht veel van onze kerken bidden mogelijkheden aan om de vieringen via de kerkradio of livestream te volgen. Natuurlijk kan je ook samen met jou gezin thuis Pasen vieren. De speciale web­si­te www.vierpasen.nl staan han­dige links en downloads. Ook is er een link naar li­tur­gie­boekjes die helpen om thuis mee te vieren. Tijdens de Goede Week wor­den op de web­si­te meer­dere filmpjes ge­pu­bli­ceerd die ons kunnen helpen op onze voorbereiding naar Pasen.

Tot slot wens ik jullie allen een gezegende voorbereiding naar Pasen toe en alvast een zalig Pasen! Dat de vreugde van de Verrezen Heer Jezus Christus ons allen moge bezielen in de komende tijden. 

Met hartelijk groeten, Alvaro

Leave a comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *